सफर संभाव्यतेच्या विश्वातील - १

२०१३ हे वर्ष 'आंतरराष्ट्रीय संख्याशास्त्र वर्ष', म्हणून साजरं  केलं  जातंय. आपल्यापैकी बहुतेक जण हे गणित / संख्याशास्त्र म्हटलं  की "भोलानाथ उद्या आहे गणिताचा पेपर, पोटात माझ्या कळ येऊन दुखेल का रे ढोपर", याची आठवण होणारे. पण या संख्यांशी मैत्री झाली की संभव - असंभवतेची  गणितं  उलगडायला लागतात आणि मग अनेक अवघड प्रश्न चुटकीसरशी सुटतात. उदाहरणच घ्यायचं  झालं  तर १९४७ सालची एक घटना आठवतेय; तीसुद्धा आपल्या भारतातच घडलेली. फाळणीमुळे देशातील वातावरण तंग होतं. दिल्लीतला लाल किल्ला निर्वासितांनी व्यापला होता. त्यांना अन्नधान्याचा पुरवठा करण्याचं  कंत्राट सरकारनं एका कंत्राटदाराला दिलं  होतं. पण किल्ल्यात नेमके किती लोक आहेत हे कुणालाच ठाऊक नव्हतं. शिवाय परिस्थिती स्फोटक असल्यानं प्रत्यक्ष आत जाऊन मोजणी करणं अशक्य होतं.  साहजिकच कंत्राटदारानं भरमसाठ रकमेचं  बिल दिलं. त्या वेळी जे. एम. सेनगुप्ता नावाच्या एका संख्याशास्त्रज्ञानं एक क्लृप्ती लढवली. सगळ्या अन्नपदार्थांमध्ये मीठ हे सगळ्यात स्वस्त होतं. त्यामुळे वापरल्या गेलेल्या मिठाचं प्रमाण वाढवून दाखवून कंत्राटदाराच्या फायद्यात फारशी वाढ होणार नव्हती. त्यामुळे कंत्राटदारानं वापरलेल्या मिठाचं प्रमाण आणि सामान्यपणे आहारात वापरल्या जाणाऱ्या  मिठाचं दरमाणशी प्रमाण, यांचा वापर करून सेनगुप्ता यांनी संख्याशास्त्राच्या मदतीनं लाल किल्ल्यातल्या निर्वासितांच्या संख्येचा अंदाज बांधला.  दिल्लीतल्याच दुसऱ्या एका छोट्या छावणीतल्या निर्वासितांची प्रत्यक्ष गणना करून ही पद्धत उत्तमरीतीने काम करत असल्याचं  सिद्ध झालं. 

अशा या संख्याशास्त्रातील  Jacob Bernoulli   या महान शास्त्रज्ञाने लिहिलेल्या "Ars Conjectandi" या मूलभूत निबंधाच्या प्रकाशनास यंदा ३०० वर्षे पूर्ण होत आहेत. त्याचबरोबर अनेकविध क्षेत्रात उपयोगी पडणाऱ्या Bayesच्या प्रमेयाचा शोध लागूनही यंदा २५०  वर्षे पूर्ण झाली आहेत. त्यानिमित्तानं जगभर विविध उपक्रमांचं आयोजन करण्यात येतंय. सर्वसामान्य जनता आणि संख्याशास्त्र यांच्यातील दरी कमी व्हावी म्हणूनही काही खास प्रयत्न केले जात आहेत. तुम्हालाही या दुनियेची सफर करायची असेल तर www.statistics2013.org या संकेतस्थळास अवश्य भेट द्या. तेथेच आपल्याला दैनंदिन जीवनात कुठे - कुठे  संख्याशास्त्र भेटू शकतं  यासंबंधी SAS या कंपनीनं बनवलेला छोटासा व्हिडीओ देखील बघायला मिळेल.  आणि संख्यांना कशा निरनिराळ्या प्रकारे कामाला लावता येऊ शकतं  हे आपल्या मायबोलीत ऐकायचं असेल तर पुणे विद्यापीठाचे  माजी संख्याशास्त्र विभागप्रमुख प्रा. अनिल गोरे यांनी रचलेलं गीत ऐकायला तुम्हाला नक्कीच आवडेल.  

A Google Disaster

We were happily running our blog: Certain News about Uncertain World (no use of clicking since it is locked). In fact recently we had extended our presence on Facebook as well. We also got to meet many readers of our blog who were impressed by this venture. Our blog life was beautiful and everything seemed to make perfect sense until the moment we attempted making a Google+ page.

So what actually happened?

For making a Google page first of all we were asked to provide the Name. Though the Gmail account is named “Statistical Events”, Google + settings didn’t allow us with that name. So we named it “Akanksha Inderdeep”. Next step was to provide date of birth. We had created this blog on 2nd Feb 2011, so we have always considered this as the DoB of our joint venture. For a moment a thought came to our mind that if it had created so much fuss about name, then it might even retort on our age. But we went on to submit the information expecting not more than a pop-up prompting to change the DoB just like Name. And guess what happened the next moment…. Our account was disabled and we were asked to submit DoB proof within 29 days. We went to a state of shock. We were wondering whose DoB proof should be attached. At the same time a thought of copying stuff from blog flashed in our minds, to have raw material, just in case we need to start from square one.

And then came the biggest shock as a blogger. Our blog was removed. We hadn’t imagined, even in a nightmare that some such thing would happen in a matter of a click. We had invested a lot of time in meticulously maintaining this blog. We are robbed of our most prized possession.

Now what??

We have submitted a file with DoB proofs of both of us, since we don’t have ID with Akanksha Inderdeep K. We have also tried to explain our sad little story to them in that file itself. What we can do now is just wait and watch.

We already miss you alot..
Please come back soon !!!

The only ray of hope is that our blog is not dead yet. It’s in coma and even if it recovers it is in a danger of suffering from loss of memory. So please please please pray for us…

Afterword

Posted after 19 hours: Our blog life is back to normal :) :) . Seems Google people were really moved by our sad little story and chose to react quickly. Thank you all for your prayers ..

Old is Gold....

You might be wondering why am I saying "Old is Gold", when we are on the verge of entering a New Year.... But Nokia has forced me to say this...

This post is just to enlist a few things, which I miss these days. I enjoyed these features of my Nokia 1200 (at a throwaway price) but couldn't get them in Nokia Asha 302, even after paying heftily...(Compared to Nokia 1200)

Here are a few important of them:

1. Torch
2. Calendar: Nokia 1200 had a variety of calendars including Indian Lunisolar Calendar (the one which determines our festivals) and Indian National Solar Calendar (the scientific calendar approved by our constitution as our national calendar). Most of you may not recall what that National Solar Calendar is, but it was my topic of interest and so this mobile version of that was pretty handy. Indian Lunisolar Calendar I used to use regularly to check the holidays, be it Diwali, Holi or Ganapati...
3. Messaging in Devnagari: Messaging in Hindi/Marathi was another thing that I used to do religiously, at least while sending wishes on Indian festivals. Many a times, it's annoying to read a spelled version of Sanskrit/Marathi/Hindi texts and specially so, when it involves literary/poetic words. 
4. Call Screening/Screened Messages: Screening the unwanted numbers (some people playing pranks or insurance agents etc.) would lead to peace of mind, as those calls or messages wouldn't disturb your routine.
5. Inserting a number in a message: If I want to send a text message and insert some contact number in between, that could be done conveniently in Nokia 1200. In Nokia Asha 302, if you try doing something like this, it becomes a multimedia message and you can't send it to someone having basic phone. 
6. Timing of Message Delivery: In Nokia Asha 302, we get to know the delivery timings of the received messages and sent timings of the sent messages, which is actually totally useless. What one is interested in knowing is, when does your message get delivered or when has the sender sent it. This was exactly what I got in Nokia 1200 and it's highly necessary during network congestion or when you are out of reach...

Obviously, there are many new things in this new phone, since I have paid  more, but then in my opinion it doesn't make sense to remove the good features of the earlier versions.

जपानी (日本語) शिकताना - 3

जपानी (日本語) शिकताना - १

जपानी (日本語) शिकताना - २

हिसाशीबुरी  दा ना (खूप दिवस झालेत ना आपण भेटून ..). आजच्या भागात एका भाषेत विचार करून दुसऱ्या भाषेत बोलायला गेलं  की  कशा गमती होतात ते बघूयात .

याचं अगदी क्लासिक उदाहरण आमच्या भावना सेन्सेई नेहमी सांगतात. एकदा एका मुलाला "काल क्लासला का आला नाहीस? " असं  विचारल्यावर "मे गा किमाशीता (शब्दश: भाषांतर: डोळे आले होते.)" असं  उत्तर मिळालं . आता सेन्सेई पण मराठीत विचार करू शकत होत्या म्हणून ठीक. पण एखाद्या जपान्यानी हे उत्तर ऐकलं  कि तो बिचारा सॉलिड गोंधळणार हे काय प्रकरण आहे म्हणून....

 आणखी एक उदाहरण त्यांनीच सांगितलेलं... एकदा जपानमधल्या एका कंपनीत मीटिंग सुरु होती.   मीटिंग बरीच लांबल्याने थोडा ब्रेक घ्यावा असं  ठरलं.  भारतीय मंडळी कंपनीच्या कॅन्टीनमध्ये बसून पुढचा अजेंडा ठरवत होती. तितक्यात एका जपानी माणसाचा फोने आला. ही सारी कॅन्टीन मध्येच आहेत हे कळल्यावर तो जपानी माणूस म्हणाला, "We will also go". हे ऐकून भारतीय माणूस वैतागला. आपण ह्यांना उशीर होऊ नये म्हणून बाहेर न जाता कॅन्टीनमध्येच जेवतोय आणि आता हे कुठे निघालेत..शेवटी जेव्हा दुभाष्या मध्ये पडला तेव्हा कळलं की  तो जपानी माणूस प्रत्यक्षात "आम्ही कॅन्टीनमध्ये येतोय", असंच  सांगत होता. पण जपानीत आपली आहे ती जागा सोडणं म्हणजे "जाणं " असल्यामुळे त्यांनी शब्दश: भाषांतर करून "We will come" च्या ऐवजी "We will go", असा शब्दप्रयोग केला. सुदैवानं, दुभाष्याला हे बारकावे माहित होते म्हणून ठीक... 

कालही वर्गात अशीच मजा झाली. एखाद्या गोष्टीचं  कारण कसं  सांगायचं  तो वाक्याचा प्रकार आम्ही शिकत होतो. उदाहरणादाखल प्रत्येकानी एकेक वाक्य बनवा असं सेन्सेईनी सांगितलं . माझ्या एका मैत्रिणीनी "काल लग्नाला गेल्यामुळे मी क्लासला आले नव्हते" असं वाक्य बनवायचं ठरवलं. आता मराठीत स्वत:चं  असो की  दुसऱ्याचं, लग्न ते लग्नच. पण जपानीत लग्न समारंभाला वेगळा शब्द आहे. त्यामुळे "काल मी लग्नाला गेले होते" याचं  शब्दश: भाषांतर केलं की "काल माझं  लग्न होतं", असा अर्थ निघतो. साहजिकच तिचं वाक्य ऐकताना हा फरक माहित असणाऱ्यांची हसून पुरेवाट झाली.  

परवा असाच एक घोळ मी पण केला. "जिंको" म्हणजे Population, असंच लक्षात असल्यामुळे bacteria ची जिंको असा शब्दप्रयोग मी वापरला. आता खरं  तर जिंको म्हणजे लोकसंख्या. त्यामुळे मी नक्की bacteriaच्या संख्येबद्दल बोलतीये की माणसांच्या हे न कळल्यामुळे समोरची जपानी मुलगी पूर्णच गोंधळली आणि मला हा प्रकार कळलाच नाही. नंतर एका मैत्रिणीने जिंकोतला जीन म्हणजे माणूस हे लक्षात आणून दिल्यावर माझी ट्यूब पेटली. शब्द वापरण्यापूर्वी कांजी डोळ्यापुढे आणणं  सेन्सेईना का गरजेचं  वाटतं ते मला पहिल्यांदा इतक्या प्रकर्षाने  जाणवलं.  

असंच आणखी एकदा आम्ही काही वाक्य बनवत होतो. माझ्या मैत्रिणीनी "जखम झाली की रक्त येतं " असं  वाक्य बनवलं. नेहमीप्रमाणेच वाक्य आधी मराठीत बनवून नंतर जपानीत भाषांतर केलं आणि मग झाली कीपरत गडबड. जपानीत आतून बाहेर यायला वेगळा शब्द आहे. आणि तो न वापरल्यामुळे रक्त असं समोरून पळत पळत भेटायला  येतंय असं दृश्य डोळ्यापुढे आलं  आणि आम्ही पोट धरून हसायला लागलो.

पूर्वी एका लेखात मराठी पुस्तकं इंग्रजीत भाषांतरित करताना "जेवायला पाने घेतली", "लोक तमाशा बघत होते" अशा वाक्प्रचारांचे भाषांतर करताना विशेष काळजी घ्यावी लागते हे वाचला होतं . आता दिवसेंदिवस त्याचा प्रत्यय यायला लागलाय...

Back to Books

Haven’t written since long, as I was busy with shifting, volunteering for/attending workshop, studying, teaching, practicing Japanese song etc. Finally today, got time to look at two long abandoned friends of mine – books and blog.

New Additions to My Bookshelf

Recently, had a chance to visit a book exhibition at Institution of Engineers hall, Pune. The USP of the exhibition was the almost throw away price tag of Rs. 50/-. Obviously, we (me and deep) couldn’t resist the temptation of collecting the books in a hope to read them sometime later. We both had two visits to the exhibition – one individually, one together, which yielded in exactly a dozen books per head. Here is a snap of 11 of them. The 12th one “The Dictionary of Derivatives”, is in the department as it is the one that would help convert incomprehensible Greek letters of finance into apprehensible English letters. Don’t know when I am going to read so many of them, ‘coz even one per month would take entirely two years, during which there are surely going to be new entrants in the queue. But for the time being, I am happy to see these new books resting elegantly at my new home. After a 4-year long stay at hostel, which had enough space only for statistical books, this leisure stuff reminds me of my home, back in Aurangabad.

In school days, mostly my vacation plans would center only around books. Now a days I feel like going back to that time, when I wouldn’t keep the book down, until finishing it. Such days are now rare. In fact, so is the influence of computers, that after clicking this photograph, I thought of pressing ‘undo’ to rearrange the books in place. I hope the batch arrival of them would now help me to get back to them soon.

डॉ. सुखात्मे - नीलफलकाच्या निमित्ताने

आजच्या स्वातंत्र्यदिनी भारतमातेच्या एका सुपुत्राबद्दल लिहावं वाटलं, म्हणून ही पोस्ट. आजवर अनेक क्षेत्रात अनेक महान हस्ती होऊन गेल्या. पण बहुतेकदा त्या त्या क्षेत्रातील लोकांनाच त्यांच्या कार्याची महानता जाणवते. इतरांपर्यंत ती फारशी पोहोचतही नाही. कधी कधी तर अगदी आपल्या घरापासून हाकेच्या अंतरावर राहणाऱ्या दिग्गजांचीही आपल्याला माहिती नसते. "पुणे ऐतिहासिक वास्तू स्मृती समिती"च्या नीलफलक लावण्याच्या अतिशय स्तुत्य अशा उपक्रमामुळे आपण सामान्य लोक निदान आसपासच्या परिसरातील ज्येष्ठ - श्रेष्ठांना ओळखायला लागूत.

नीलफलकाची ही कल्पना मुळात लंडनमधली. लोकमान्य टिळकांच्या तिथल्या वास्तव्यस्थानी असा फलक लावला गेला, तेव्हा त्याने प्रेरित होऊन जयंत टिळक आणि दीपक टिळक यांनी असा उपक्रम इथे सुरु केला. काळकर्त्या शि. म. परांजपेंपासून सुरुवात करून आजवर या समितीने पुण्यात 116 फलक लावलेत.

मागच्या रविवारी पद्मभूषण पुरस्कार प्राप्त डॉ. सुखात्मेंच्या प्रभात रोडवरील "सांख्यदर्शन" या घरावर 116 व्या फलकाचे अनावरण झाले. डॉ. पांडुरंग वासुदेव सुखात्मे - संख्याशास्त्रात जागतिक स्तरावर पोचलेलं नाव. लंडनमध्ये संख्याशास्त्रात Ph. D. करून भारतात परतल्यावर बनारस हिंदू विद्यापीठात प्राध्यापक पदासाठी त्यांनी अर्ज केला. विद्यापीठाचे तत्कालीन कुलगुरू पं . मदनमोहन मालवीय डॉ. सुखात्मेंच्या शैक्षणिक गुणवत्तेने प्रभावित झाले खरे, पण संख्याशास्त्राचा भारताला गरिबीतून बाहेर काढायला कसा उपयोग होणार या पंडितजींच्या प्रश्नाला समर्पक उत्तर न देता आल्याने डॉ. सुखात्मेंनी याच प्रश्नाला आपलं जीवनध्येय बनवलं. बनारस विद्यापीठातील प्राध्यापकपद न स्वीकारता राष्ट्रीय कृषी संशोधन संस्थेत (ICAR) संख्याशास्त्रात संशोधक म्हणून त्यांनी काम सुरु केले. त्यांच्या अनमोल कार्यामुळे आज या संख्याशास्त्र विभागाचा विस्तार होऊन एक नवी संस्था IASRI उभी राहिलीये. भूक, कुपोषण या समस्यांवरील त्यांचं काम जगभर नावाजलं गेलं आहे.

केंद्र सरकारच्या सांख्यिकी व कार्यक्रम कार्यान्वयन मंत्रालयाच्या वतीने दर दोन वर्षाने एका ज्येष्ठ संख्याशास्त्रज्ञाला "डॉ. सुखात्मे पुरस्कार" दिला जातो. 2003-04 साली डॉ. बी. के. काळे तर 2011-12 साली डॉ. जे. व्ही. देशपांडे अशा दोन पुणेकरांना या पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. साहजिकच या नीलफलकाचे अनावरण डॉ. जे. व्ही. देशपांडे यांच्याच हस्ते करण्यात आले. त्यामुळे डॉ. सुखात्मेंच्या कार्याबद्दल डॉ. देशपांडेंच्या तोंडून "सांख्यदर्शन" मध्ये ऐकायला मिळणं आणि त्यानिमित्तानं अनेक संख्याशास्त्रज्ञांना भेटणं ही माझ्यासारख्या संख्याशास्त्राच्या विद्यार्थिनीसाठी पर्वणीच होती. शिवाय पद्मश्री डॉ. सुहास सुखात्मेंची भेट आणि त्यांच्या तोंडून त्यांच्या वडिलांच्या आठवणी ऐकणं हा तर एक अनपेक्षित बोनस होता. अशा रीतीने स्वातंत्र्यदिना पूर्वीचा रविवार एका उत्तम कार्यक्रमात सहभागी होण्याचा आनंद देऊन गेला.

If only - 2...

If only - 1...

Would it have hurt God to be a bit more systematic and create identical human beings, with identical thoughts… There wouldn’t have been any confusions, misunderstandings. World would have been a happier place and then people would have really believed in God. So, in the end it would have been a benefit to the God as well. Why didn’t he think of His own profit at least?

But if you were happy, would you really go to God just to thank him for whatever he has offered. If everyone around you is equally happy as you, you start thinking that getting this is your right and not a favour by God. So, no need to thank him. So, if God fulfills your wishes automatically, he won’t get any offerings. Seems God is far more foresighted and smarter than us. That’s why He is happy to keep us unhappy to secure His future.

But what about your future. We would have surely been happier to have like-minded people around us. There wouldn’t have been any quarrels, wars. So many lives would have been saved. Just imagine Duryodhan offering half of his kingdom to Yudhishthira, Ravan gracefully returning Seeta to Ram and so on. Surely, Mahabharata and Ramayana would have been a bit boring to read and watch. If everyone would have been logical and flexible, there would remain no uncertainty in life. It would be almost surely predictable.  कहानी में twist  आये बिना  climax का मजाही क्या ? So, it seems that God wanted our lives to be ‘खमंग’ and so he added so many flavours of dissent to it.

If you think a bit more calmly, is the person in front of you really illogical or stiff? Stubbornness on part of one person is irritating to you, but then are you not being equally stubborn in not accepting that person as it is? Why do you think that there is only one solution to the problem at hand? There may be an entire set of solutions, but the feasible region may vary from person to person as per his constraints. So, you have to optimize the results subject to the constraints of all those who are involved in this problem some way or other. That seems to be a real skill and it will be really thrilling if you could attain the optimum within the constraints of most, if not all. Because, the variety of these constraints is commendable. God seems to have put in a lot of thought and creativity in crafting each piece on this Earth, including yourself. So, why not simply enjoy being a part of this bigger plan and play your role in the best possible manner, instead of cursing God for this lovable diversity, without which the earth would have been a storehouse for the machine outputs?